De geschiedenis van Bangladesh begint meer en meer te leven voor me.

Bangladesh betekent letterlijk “land (desh = land) van Bangla”. Bangla is de taal die het land bindt. En dat is diep geworteld.

Tijdens de koloniale tijd maakte Bangladesh deel uit van het door Engeland gekoloniseerde India. In 1947 werd India onafhankelijk en daarmee werd het grote India opgedeeld in een islamitisch deel en in een hindoeistisch deel. De islamieten bevonden zich in het oostelijke én het westelijke deel van het toenmalige India. Die twee gebieden vormden bij elkaar de nieuwe staat Pakistan. De hindoes woonden voor het merendeel in wat het tegenwoordige India is. Na deze splitsing vond er desalniettemin een immense volksverhuizing plaats van hindoes naar India en van moslims naar Pakistan. In het Pakistan van 1947 ontstonden al snel problemen. Hoe was het mogelijk om een eenheid te vormen tussen Oost en West Pakistan met 1500 km land van India daar tussen in. De regering van Pakistan zetelde in Islamabad in Oostelijk Pakistan. Bangladesh was de grootste exporteur ter wereld van jute in die tijd. De regering in Islamabad wendde alle opbrengsten van het land aan voor hun deel van Pakistan, de bestuursfuncties werden door West Pakistani vervuld en zij wilden ook hun taal, het Urdu, invoeren in het Oostelijk Pakistan (wat dus nu Bangladesh is). Er ontstond veel protest tegen de achterstelling van Oost Pakistan, vooral tegen de invoering van het Urdu. De taal in het oosten was namelijk Bangla. De vele protesten, van vooral studenten, hadden enig succes. In 1952 werd Bangla erkend als de officiele taal van Oost Pakistan. De beweging leidde tot de oprichting van de links georienteerde Awami League met Sheikh Mujibur Rahman als leider en komt vooral op voor regionale autonomie. De Awami League doet mee met de verkiezingen in 1970 en behaalt een meerderheid van de parlementszetels. Dit had West Pakistan kennelijk helemaal niet verwacht. De overwinning wordt genegeerd; de onderhandelingen over een nieuwe regering lopen vast en Pakistan stuurt onverhoeds tanks en troepen naar het oosten. Het Pakistaanse leger trekt al verkrachtend en moordend door het land. Een bloedige vrijheidsstrijd breekt uit. 3 miljoen mensen vinden de dood. Zo’n 5 miljoen mensen vluchten naar India. Na 9 maanden vindt India het welletjes met al die vluchtelingen en grijpt in en verjaagt de Pakistani. Op 17 april 1971 wordt de onafhankelijkheid van Bangladesh uitgeroepen en Mujibur Rahman wordt door duizenden in de straten van Dhaka onthaald als dé grote held van het vaderland, als Banglabandhu, wat letterlijk “vriend van Bangla” betekent. Hij is dé vader van de natie, de stichter van Bangladesh, en zo wordt hij nog steeds gezien.

Toch is hij niet lang aan de macht geweest. Hij stond voor de opgave om de puinhopen van de oorlog op te ruimen terwijl de nieuwe staat in 1973 ook te maken kreeg met de grootste droogte en hongersnood sinds tijden. De regering bleek niet in staat de problemen effectief aan te pakken Verbeteringen voor de bevolking bleven uit en corruptie was een serieus probleem. In 1975 is hij in zijn woonhuis in Dhaka met 14 familieleden vermoord. Door ontevreden legerofficieren. Na 3 staatsgrepen komt de conservatieve Zia-ur Rahman in 1976 aan de macht. Hij richtte de Bangladesh National Party op en herstelde de democratie. Hij was het die zorgde voor het opzetten van besturen op dorspniveau. Ook hij werd vermoord; in 1981. Het blijft turbulent in Bangladesh met militaire coups. Van 1981 tot 1990 hebben we dan Ershad, ook een autocratisch regeerder, die ook een eigen partij opricht: de Jatiya Party. Hij moet aftreden onder druk van, alweer, studentenprotesten. Bij de verkiezingen in 1991 is de algehele verwachting dat de Awami League gaat winnen, die nu geleid wordt door Sheikh Hasina, de dochter van de vermoorde Mujibur Rahman. Zij is een overlevende van de familiemoord, omdat zij op dat moment niet thuis was. Doch de BNP wint, de partij van Khaleda Zia, de weduwe van de vermoorde premier Zia. Na wekenlange demonstraties moet zij en haar regering in 1996 terugtreden. Dan komt de Awami League met Sheikh Hasina , de dochter van de vermoorde vader des vaderlands, aan de macht tot 2000. Van 2001 tot 2006 wederom de BNP met Khaleda Zia. Het is een komen en gaan van deze twee machtige dames, die afwisselend het podium betreden en elkaar het licht in de ogen niet gunnen. Er vindt heel veel corruptie plaats. Tijdens beider regeerperiodes. Januari 2007 is de maat vol. Er treedt een tijdelijke waarnemende regering aan, gesteund door het leger. Er wordt een anti-corruptie committé gevormd. Beide dames worden aangeklaagd wegens corruptie en gevangen gezet (met nog vele anderen, die van corruptie beschuldigd worden).  De belangrijkste opdracht van de waarnemende regering is om eerlijke verkiezingen te organiseren. De verkiezingen zijn gepland op 18 december 2008. De voorbereidingen schijnen redelijk goed te verlopen. Er is internationale waardering voor de waarneming. Het systeem van inschrijving van stemgerechtigden schijnt zelfs echt waterdicht te zijn, zodat iemand niet 2 keer kan stemmen. Bij de verkiezingen zullen ook waarnemers van de EU zijn. Een heel specifiek probleem was dat de leiders van de 2 grootste politieke partijen in de gevangenis zaten wegens corruptie. Daar is wat op gevonden. Als eerste werd Sheikh Hasina toestemming gegeven om naar het buitenland te gaan voor medische behandeling. Khaleda Zia moest daarop zoals te verwachten ook de kans gegeven worden. Zij verkoos echter in Bangladesh te blijven en te eisen dat haar zoon, die ook in de gevangenis zit, voor medische behandeling naar het buitenland mocht. Zo geschiedde, op voorwaarde dat deze machtige zoon zich uit de politiek terugtrekt. Het is een wonderlijke manier waarop de dames weer in de wereld terugkeren. Hun proces kunnen ze echter niet ontlopen, is gesteld. Het is toch slecht voorstelbaar dat straks een van hen gekozen wordt tot premier en dan wegens corruptie weer de gevangenis in gaat…….? Eigenlijk vraagt iedereen zich af wat er gaat gebeuren na de verkiezingen. De BNP en de Awami League zijn de grootste partijen en zijn nu allianties aan het smeden met de kleinere partijen, die ze nodig zullen hebben voor een meerderheid. Het organiseren van een gesprek tussen deze twee dames is tot nu toe mislukt. Er heerst een diep wantrouwen tussen die twee. Beiden hebben hun macht en status te danken aan een vermoorde ander; een vermoorde vader en een vermoorde echtgenoot. Ze schijnen elkaars naasten ervan te verdenken daar een rol in gespeeld te hebben. Veel mensen maken zich nu zorgen hoe het zal gaan na de verkiezingen; wat er met de oppositie zal gebeuren. Het wordt een spannende tijd. (Op de foto het parlementsgebouw in Dhaka)

Deze week heb ik diverse historische plekken bezocht. Ik ben in het huis geweest van Sheikh Mujibur Rahman, waar hij vermoord is met zijn familie. Hij woonde als premier in een gewone middelklas wijk en was gemakkelijk toegankelijk voor wie dan ook; dus ook voor zijn moordenaars. Van enige bescherming was geen sprake. Dat lijkt nu onvoorstelbaar. Zijn dochter Sheikh Hasina heeft het huis als museum beschikbaar gesteld. Het huis is nog ingericht zoals het was, verrijkt met fotoos, krantenknipsels uit die tijd en uitleg. In het trappenhuis een levensgrote foto van hoe Mujibur daar is neergeschoten. Er mag hier nergens gefotografeerd worden in musea. Bij de ingang moet je alles afgeven. De foto hiernaast is het memorial wat tegenover het huis is opgericht.

Ik was ook in het Liberation War Museum. Ook daar veel indrukwekkende fotoos en krantenknipsels uit de tijd voor de proclamatie van de staat Bangladesh. Het is me nu volk
omen duidelijk waarom de Bangladeshi de Pakistanen haten. Zij zijn door hen behandeld als niet ter zake doend, als tweederangs burgers, vernederd, verkracht, gevangen gezet en vermoord.