Vandaag, 11 december, blijft het kantoor nog een extra dag dicht. Het Eid festijn is gewoon nog niet helemaal afgelopen. Een paar werknemers waren braaf op komen draven, maar Mujib kwam even regelen dat iedereen mocht gaan. Dat komt mij goed uit, want ik ben een beetje ziekjes en heb wel behoefte aan een dagje rust.

Eid Mubarrak betekent zoiets als gelukkig Eid. Iedereen stuurde gister SMS’jes of felicitaties naar elkaar met "Eid Mubarrak". Ik ben gister de hele dag op bezoek geweest bij Nazma en haar familie. Ook zij hadden een koe geslacht. Zij hadden dit samen georganiseerd met 2 ooms. Zo konden de kosten en het werk met elkaar gedeeld worden. Op deze tweede Eid dag was het werk gedaan en werd er langs de familiehuizen getrokken. Dat betekende in de praktijk overal vlees eten en zoete toetjes. Ik heb me de hele dag tactisch gedragen: wel alles proeven maar kleine porties nemen. Nazma is zich er zeer van bewust dat ik als buitenlander een verhoogd risico loop op darmproblemen; haar moeder liep de hele dag met een fles mineraalwater achter me aan. Bijzonder attent. Ondanks alles is er toch iets fout gegaan en moest ik het festijn vannacht bezuren met een forse buikpijn en diarrhee. Vandaag dus aan de ORS en de crackers. Nazma woont met haar moeder, zussen en broer. Je kunt hen typeren als een middelklas gezin. Ze hebben het naar verhouding goed. Broer werkt bij een bank in Dhaka, een zus werkt bij Oúm, een zus studeert nog en Nazma werkt dus bij Shushilan. Vader had een hoge baan als rechter met goede faam. We gingen op bezoek bij de 90 jarige grootouders. Ik betreur het nog dat ik mijn fototoestel niet bij me had. Ik had heel authentieke plaatjes kunnen maken……. Deze mensen hebben de hele geschiedenis meegemaakt die ik in het artikel “historie”heb beschreven. Opa zegt dat hij zo oud is geworden omdat hij in het engels/indiase leger gediend heeft. Jammergenoeg viel er niet zo veel wijs meer te worden uit zijn verhalen; maar ja wat wil je na 2 beroertes en die hoge leeftijd. Typerend voor alle huizen in Bangladesh is wel de centrale plaats die het bed inneemt in de kamer. Je wordt uitgenodigd om er op te gaan liggen om wat uit te rusten en dan zit of ligt iedereen om je heen. Soms vind ik het genant om dat te doen maar met Nazma erbij is dat heel gewoon. Dat heb ik in nederland toch nog nooit meegemaakt. Uiteraard doet iedereen de schoenen uit bij binnenkomst. Het is de beste manier om het huis een beetje schoon te houden. De vloer is heel belangrijk, want er wordt veel op de grond gedaan. Meestal is het een betonnen vloer waar een soort glad waslaagje overheen gedaan is. Het is lekker voor je blote voeten. Bij oma en opa at de hele familie op de grond, tussen 2 grote bedden in. Alle kinderen van de dochters zijn geboren in dat tweede bed. Dat is zo de traditie. Als dochter beval je in het bed bij je moeder. Na het bezoek aan opa en oma gingen we naar een broer van Nazma’s overleden vader. Daarna naar een oom en tante, die overduidelijk tot de verarmde tak van de familie behoorde. De man werd 17 jaar geleden bij de overheid ontslagen waar nog steeds een proces over loopt, maar al die jaren heeft hij geen werk meer gehad. Onbegrijpelijke situatie voor mij. Vervolgens gingen we nog naar haar peettante (of zoiets) die daarentegen weer heel luxe woonde met veel marmer en baldakijn en een tv zo groot als een cinema. Ik werd overal ontvangen alsof ik er bijhoorde, wat ik op zich al heel bijzonder vond. Ik heb nu echt zowat alle lagen van de bevolking gezien en hoe ze wonen. Dat is dus zeer gevarieerd. Bangladesh heeft heel veel arme mensen, die echt van niks moeten zien te leven, maar er is ook een lagere- en hogere middenklasse, en er zijn ook echt rijken. In het maatschappelijk debat hier wordt gesteld dat Bangladesh een bredere middenklasse moet krijgen zodat het land stappen voorwaarts kan maken.

Hét onderwerp van gesprek bij al deze familiebezoeken was wel het a.s. huwelijk van Nazma. Nazma heeft inmiddels “ja” gezegd tegen haar gearrangeerde huwelijkskandidaat. Iedereen wil er zijn zegje over doen en zeggen wat ze wel en niet moet. Ze wordt er horendol van. Eddy, zo heet de man in kwestie, wil al op 16 december de registratie van het huwelijk regelen en de trouwplechtigheid in januari houden. Hij wil dit zo snel omdat zijn in Canada wonende broer voor Eid over is en de 17e weer vertrekt. Nazma krijgt het echter helemaal benauwd van dit tempo. Volgens de traditie wordt er eerst nog van alles uitgewisseld voordat de registratie én het huwelijk plaats vindt. Ik ben benieuwd wie er aan het langste eind trekt. Nazma heeft eerder al aan de schoonfamilie moeten beloven dat ze nog een doctoraal gaat halen….! wat ze eigenlijk helemaal niet ziet zitten en eerlijk gezegd lijkt ze mij daar ook niet het type naar. Zo te horen is het een schoonfamilie die erg hecht aan intellectuele status; wat dat ook moge zijn. Als ze getrouwd is komt ze boven haar schoonouders te wonen; ik denk dat ze het er nog zwaar mee gaat krijgen. Het lijkt er in ieder geval sterk op dat ik er nog ben als ze trouwen. Dat kost dan 2 dagen, want er wordt getrouwd vanuit het huis van de bruid; dat is Khulna, en dan vanuit het huis van de bruidegom: Dhaka. Ik heb Eddy al kunnen zien op een videofilmpje en zelfs al telefonisch gesproken. Dat laatste was meer een overval, doordat de telefoon mij in de hand geduwd werd. Tja, ik word er niet warm van, maar wie ben ik…….het wordt HAAR man. Ik merk dat Nazma langzaam aan steeds enthousiaster wordt over Eddy. Ze heeft echt besloten er iets van te maken en bereidt zich daar nu psychologisch op voor. Vannacht ben ik bij Nazma blijven slapen. Zoiets doe je hier heel gemakkelijk omdat het ’s avonds over straat niet veilig geacht wordt. Voor mij is het soms een hele onderneming; mijn bed in mijn huis voelt toch het meest als mijn eigen lekkere bed. Bij Nazma thuis sliep ik in een heel breed bed met haar, met een lang rolkussen tussen ons in. Alles went. Een paar weken geleden heb ik een nacht geslapen bij een ander collegaatje. Dat was een echte moslimfamilie, waar ze mij alleen lieten eten en ik om de mannen heen geleid werd en met de vrouwen op pad werd gestuurd. De verhoudingen in die familie lagen duidelijk anders.

Op de foto  boven: de roze flat rechts is de flat waar ik in Dhaka verblijf als ik daar ben

Foto midden: geiten te koop voor Eid

Foto onder: Nazma en haar moeder in de mooiste kamer