De verkiezingskoorts stijgt hier met de dag. De straten hangen vol met over de weg gespannen posters. Dat geeft de indruk van een heel actieve sfeer. Dat is het ook trouwens. Er zijn heel veel bijeenkomsten die dan ook door duizenden mensen worden bijgewoond. Er zijn grote en kleine demonstraties. Waar je ook komt je komt nu altijd wel een marcherende groep mensen tegen. Mij is al herhaaldelijk op straat gevraagd welke partij ik het beste vind. Ik onthoud mij wijselijk van een duidelijke uitspraak met de mededeling dat het aan hun is om te kiezen. Zelfs bij de kerstnachtmis probeerden ze me allerlei folders in de hand te duwen. Aanplakken op muren is verboden tijdens de verkiezingen. Alhoewel sommigen zich daar wel aan wagen. Als je gepakt wordt ga je de bak in; tot minstens na de verkiezingen, zo begreep ik van een verhitte discussie op kantoor nadat een bekende was opgepakt. Je mag ook niet posters van andere partijen bekladden (sic). De posters van de extreme Al Jamaat werden beklad met het woord “honden”. Daar worden AL leden van beschuldigd, maar volgens mijn collega’s is het een ordinaire verkiezingstruc en doen de Al Jamaat leden dat zelf en proberen ze op die manier de AL in een kwaad daglicht te stellen. De twee grootste partijen zijn nog steeds de aloude AL(Awami League) met Sheik Hasina en de BNP (Bangladesh National Party) met Khaleda Zia (zie mijn eerder geschreven verhaal "historie") Om een meerderheid te kunnen behalen hebben ze allebei allianties moeten smeden met diverse kleine partijen. De BNP heeft zich verbonden met 4 partijen o.a. de extreeem islamitsche partij Al Jamaat. De Al Jamaat wordt door velen gezien als de partij van de oorlogsmisdadigers. Dit slaat op de bevrijdingsstrijd in 1971 voordat Bangladesh onafhankelijk werd. Extreme moslims kozen toen de kant van vijand Pakistan en waren degenen die de vrijheidsstrijders verrieden. Ik heb gehoord dat voor diverse BNP gedelegeerden de coalitie met de AL Jamaat nu reden is om uit de BNP te stappen; er zijn onlangs een paar gedelegeerden van de BNP overgestapt naar de AL. Veel vrijheidsstrijders werden in 1971 vermoord. Ze werden herdacht en geeerd op Victory day, 16 december. Vrijheidsstrijders waren voornamelijk studenten en intellectuelen. Deze week was ik op een vergadering waar kennelijk bekende vrijheidsstrijders aanwezig waren. Mannen van mijn leeftijd. Het ging over het probleem van de khas landen. Dat is collectief land wat bestemd is als landbouwgrond voor landlozen om hen op die manier iets duurzaams te verschaffen voor hun levensonderhoud. Als we het hier hebben over landlozen dan wordt toch vooral gedoeld op weduwen en verlaten vrouwen; de allerarmsten van de samenleving. Het is een groot probleem dat vrouwen van hun khasland af getreiterd worden door corrupte ambtenaren. Het fenomeen khasland is iets uit de tijd van de revolutie van 1971; dus niet verwonderlijk dat de oud strijders zich daar heel druk over maken. De vergadering werd bijgewoond door een AL parlementskandidaat die beloofde zich voor het onderwerp sterk te maken als hij eenmaal zou zijn verkozen. Mijn collega was er wat sceptisch over: een onderwerp als dit behoeft een daadkrachtige en systematische aanpak; anders komt er niets van terecht.

Ik probeer de ontwikkelingen zo goed mogelijk te volgen; ook om de risico’s op escalaties in het land in te kunnen schatten. De kiezerslijsten mogen dan wel netjes opgeschoond zijn en ontdaan van dubbelingen. Maar er zijn onder de kandidaat parlementsleden nog steeds veel leden die vuile handen hebben mbt corruptie of zelfs moorden. Het percentage vrouwelijke kandidaten is aanzienlijk gestegen, voor een deel zo zegt men, omdat veel corrupte mannen zich moesten terugtrekken maar nu zijn het hun vrouwen die kandidaat staan. Tja, dat is dus geen kwestie van emancipatorische vooruitgang! Tot nu toe is er nog niet  echt iets fout gegaan, maar er hoeft maar dit te gebeuren en er ontstaat iets explosiefs, is mijn mening. Er zijn doodsbedreigingen geuit aan het adres van Sheikh Hasina alswel Khaleda Zia. Beveiligingsmaatregelen zijn opgeschroefd. Er is 50000 man leger op de been om over de orde te waken in de aanloop naar de verkiezingen. Overal zijn er vrachtwagens te zien met zwaar bewapende militairen. Niet een vrolijk straatbeeld. Ergens in noord Bangladesh zijn een aantal mannen van een niet erkende extreem islamitische partij opgepakt die in bezit waren van een grote hoeveelheid explosieven. Gister is er in het huis van een AL kandidaat hier in Khulna een bom aangetroffen en, gelukkig, ontmanteld. Verkiezingsdag, 29 december, is inmiddels tot nationale vrije dag verklaard. Mensen worden zoveel mogelijk in de gelegenheid gebracht om te gaan stemmen. Extra probleem is dat heel veel Bangladeshi niet kunnen lezen. Alle partijen hebben daarom ook symbolen. De AL heeft een visserbootje, de BNP een korenaar en de sleutel, veelzeggend, is van Al Jamaat. Een riksjaw rijder die echter geregistreerd staat in zijn dorp 100 km verderop heeft echt geen geld om daar naar toe te gaan om te gaan stemmen. Ben dus benieuwd hoe groot het opkomstpercentage zal zijn. Ik zal hier overigens niet veel van zien die dag, want ik moet thuis blijven. Ik heb opdracht van VSO om van 27 tot en met 30 december van de straat te blijven en de ontwikkelingen af te wachten. Aangekondigd is dat op 29 december in het hele land het mobiele telefoonnetwerk wordt gelegd. Het security systeem van VSO is daarom nu afgestemd op de land-telefoonverbindingen. Ik kan die dag dus ook niet internetten of mailen. Ook het bewegen per motor, riksja, kar, CNG of boot is verboden! Al deze maatregelen klinken nogal dreigend, maar mij geeft het vertrouwen dat men alert is en dat er gecoordineerd actie wordt ondernomen als het nodig mocht zijn. Eerlijk gezegd denk ik eigenlijk dat de echte problemen pas komen na de verkiezingen. Dan zijn er verliezers en het is zeer de vraag of deze tegen hun verlies kunnen. Algehele verwachting is dat de BNP met de extreme moslims in hun kielzog gaan verliezen. Alle hindus en minderheden zullen daar blij mee zijn, want zij waren het in de afgelopen 35 jaar die o.a. onder het regiem van de BNP het land uit werden gedreven. Collega’s zeggen dat zeker al 80% van de hindus naar India zijn verhuisd. Ik ken ook hindus die zich echt niet willen laten verdrijven. Zij zijn er bij gebaat als Sheikh Hasina weer aan de macht komt.  Zij is de enige die het heeft over rechten van minderheden, anti-corruptie en een open en eerlijke aanpak van de problemen in het land. Als ze er in slaagt om goede niet-corrupte mensen om zich heen te verzamelen zou het wat kunnen worden. Maar in combinatie met de economische crisis zal het nieuwe bewind het hoe dan ook heel zwaar gaan krijgen. De export van Bangladesh (voornamelijk textiel) is nu al flink teruggelopen als gevolg van de internationale kredietcrisis en de groeitargets, die er eerst hoopvol uitzagen, zijn helemaal verschrompeld.

foto boven: een dorpje

2 fotoos onder: centrum Khulna