In 30 jaar tijd is Marokko behoorlijk veranderd.  Veel
ontwikkelder dan ik verwachtte. Op het oog lijkt de bevolkingslaag die een redelijk tot goed leven heeft behoorlijk groot geworden. Niet iedereen heeft geprofiteerd van de vooruitgang; dat is ook duidelijk. Een kamelen- of schapenhoeder op het platteland zal heus niet zoveel kansen op een comfortabeler leven hebben. De medina’s met de souks en de bergen zijn onveranderd, maar de rest van het land  was voor mij onherkenbaar. In mijn herinnering waren de wegen overwegend onverhard en slecht. Aan de infrastructuur is in die tijd enorm veel gedaan; nu zijn er overal geasfalteerde wegen, electriciteit, water én internetverbinding.  Ook in de bergen en in de woestijnstreek ten zuiden van de Hoge Atlas. Ongetwijfeld zijn er nog steeds veel dorpjes moeilijk bereikbaar. We reisden met een bus, dus waar die niet kon komen zijn wij dan ook niet geweest. Sommige plaatsen zoals Essaouira (vissersplaats aan de kust) en Ouarzazate (woestijnplaats) herinner ik mij als kleine plaatsjes. Die zijn nu uitgedijd tot echte steden met grote nieuwbouwwijken. Waar vroeger gebouwd werd met leem gebeurt dat nu met beton, maar de afwerking oogt alsof het nog steeds leem is. Je ziet een mix van andalusisch- arabische stijl en over het algemeen zien deze buitenwijken er goed uit. Onze Vinex-bouwers zouden er eens heen moeten om inspiratie op te doen. In weerwil van alle Hollandse vooroordelen kan ik zeggen dat de mensen heel vriendelijk en behulpzaam zijn en dat Marokko een uitstekend vakantieland is geworden. Er in de winter heengaan heeft zo zijn voordelen. Het is niet té warm; overdag lekker zonnetje met zo’n graad of 20 (of meer) en ’s nachts onder de wol bij iets van 10 graden. We hebben overigens wel geluk gehad dat het niet geregend heeft. Een paar weken voor onze reis was er in 48 uur tijds meer regen gevallen dan in de voorgaande 4 jaren bij elkaar. Dat leidde tot het buiten de oevers treden van rivieren en het plaatselijk wegspoelen van stukken wegen en huizen. In de Ourika vallei (ten oosten van Marrakech) zagen we daar de treurige resultaten van.

Deze reis was supergeorganiseerd met verrassend leuke (soms prachtig traditionele)
hotels, een professionele nederlands sprekende Marokkaanse gids die veel uitlegde over historie, ontwikkelingen en gebruiken en ons langs talloze bezienswaardigheden loodste. Een compact en interessant programma langs de beroemdste moskeen, mausolea, paleizen, Romeinse resten, medina’s (oude ommuurdestad)en mellahs (joodse wijken)van de koningssteden. Aangenaam afgewisseld met korte wandelingetjes door kashba’s, kale bergen en groene valleien, door de Todra- en Dadeskloof, de  duinen van Merzouga, het strand bij Essaouira en nog veel meer. In dit land kun je zelfs palmbomen zien tegen de achtergrond van besneeuwde bergtoppen. Wij hebben genoten van de kleuren en geuren van het land. Ogen en neus zitten nog vol olijven en tajines, rozenwater en arganolie, kelimtapijten en mozaieken.  Je kunt je echt wanen in een sprookje van duizend en een nacht.

Bij Ouarzazate ligt “de Oase van Flint” waar veel meer en minder bekende woestijn-films zijn opgenomen. Al lopend langs de sfynxen van

Luxor, AbuSimbel en een Tibetaans klooster probeerde ik mij wat films voor de geest te halen, die daar zijn opgenomen. Seven years in Tibet of b.v. the Sheltering Sky wil ik nog wel eens opnieuw bekijken met deze beelden in mijn achterhoofd.

Een georganiseerde reis is uiteraard een heel andere ervaring dan alles zelf doen. Het was leuk en gezelli met Mariet. En het voordeel is dat je in korte tijd veel ziet en kennis opdoet. Als je iets zelf uitzoekt beklijven de verhalen en indrukken echter wel beter……