omzwervingen

Mongolie was eigenlijk al op mijn wensenlijstje afgezakt naar “niet meer haalbaar in dit leven” totdat vriendin Chantal erover begon. Tja, dan gaat het kriebelen en wordt het verlangen onweerstaanbaar. In 2013 maakten we een indrukwekkende reis door Ladakh, Zanskar, Kasjmir en de Punjab met veel cultuur en prachtige trekkings. Qua landschappen stel ik me voor dat deze reis een kruising zal zijn van het uitgestrekte en dunbevolkte Patagonie en Tibet. Maar dan anders natuurlijk…….. We vliegen 22 juli via Moskou naar Ulaanbaatar, de hoofdstad van Mongolie. Het eerste deel van de reis gaan we met auto/chauffeur door het centrale deel van het land de oorsprong van het grote Mongoolse rijk opzoeken in de voormalige hoofdstad Karakorum. In de 12e-13e eeuw waren de gouden hordes van Dzenghis Khan met hun paarden berucht en beroemd.  

Mongools imperium 12e – 13e eeuw

In die tijd creeerde de Khan familie een immens wereldrijk wat zich in het Westen tot in Turkije en Hongarije uitstrekte en aan de Zuidkant Iran, Tibet en een groot deel van China omvatte.

Het tweede deel van onze reis speelt zich af in het Westen, in het Altaigebergte, waar we diverse trekkings ondernemen. Groot verschil van deze reis met de Patagonie reis zal zijn dat ik het autorijden aan een chauffeur kan overlaten en niet met een tentje op mijn rug zal hoeven te sjouwen. Dat zal de reis aanzienlijk verlichten.  Zo houden we alle energie beschikbaar voor het genieten van natuurschoon en cultuur.  Slapen doen we in Mongoolse tenten, de zgn. gers. Over het eten zal ik ongetwijfeld nog wel eens wat schrijven……de verhalen daarover hebben me nog niet gerustgesteld….

Ik ben al even thuis en geniet nog na van een prachtige reis. Na 2 weken in de Altai rondgetrokken te zijn met gids Aibo, kokkin Zoya en de chauffeur zijn we vanaf Khovd teruggevlogen naar Ulaanbaatar, de hoofdstad.  Vanaf daar hebben we nog een lange uitstap gemaakt naar het noordelijk gelegen boedistische klooster Amarbayasgalant.De laatste 2 dagen voor vertrek bleven we in de hoofdstad om daar alles te bekijken.

Zoya de kokkin en Aibo de gids in onze kooktent

Met een binnenlandse vlucht denk je even snel honderden kilometers slecht toegankelijk gebied te overbruggen. Door urenlang vertraging verspeelden we echter zowat een hele dag met wachten op het verlaten vliegveldje van Khovd. Daar kijkt hier niemand van op. Tot onze verbazing verliep de rest van de reis gesmeerd. Tenslot wisten we van tevoren niet zo goed wat we konden verwachten, want we hadden alles via een lokale persoon in Olgii per email geregeld.  Het Altai gebergte in het uiterste westen van Mongolie is geen reguliere toeristische bestemming. Er zijn geen wegen en faciliteiten zoals hotels. Je kunt er alleen doorheen trekken met een 4-wheel drive, een voorraad eten en het nodige improvisatietalent om zich voordoende problemen zelf op te lossen. We hebben overigens maar één keer een lekke band gehad. Dat valt dus mee. Zonder ons fantastische team was deze tocht niet mogelijk geweest. De chauffeur kent het gebied goed; rijdt er al 20 jaar rond.  De kokkin zorgde voor 3 maaltijden per dag; waar nooit vlees aan ontbrak. En gids Aibo was er voor de communicatie in het Engels. Jammergenoeg was zijn engels heel beperkt alsook zijn ervaring in dit gebied. We waren behoorlijk afhankelijk van zijn vertaalkwaliteit, want niemand spreekt Engels, en wij geen woord Kazaks of Mongools. En dan mis je heel veel interessante inkijkjes in het bijzondere leven van de Kazakken. Toch hebben we ontzettend veel gezien, en deed ons 3manschap er alles aan om het ons naar de zin te maken. Door hun contact met de Kazakken waren wij er welkom, en konden wij er eten en slapen. We hebben afwisselend overnacht in gers én in de tentjes die we bij ons hadden. Het is boeiend om bij mensen in hun ger te slapen , maar na een paar keer verlangden wij naar de comfortabelere tentjes. In een ger kan het ´s nachts steenkoud en tochtig zijn én aardedonker. Een ochtendzonnetje op je tent is eigenlijk wel zo lekker. Bovendien hechten wij ook aan een beetje privacy, temeer daar er van enig sanitair geen sprake is. 

Het leven in een ger is onderhevig aan meer regels dan je op het oog zou denken. Zo mag je b.v. bij binnenkomst niet op de drempel stappen en loop je altijd linksom met de klok mee. Plaats voor de mannen en gasten is op het noorden. De keuken is altijd rechts van de deur. Daar hangt ook het vlees te drogen. Aan de linkerkant staan de zakken merriemelk uit te druppen. Iets aannemen doe je altijd met de rechterhand en het is onbeleefd om iets te weigeren. Dus altijd proeven of net doen alsof.

Voor wie van avontuur houdt is de Altai geweldig. De landschappen zijn fenomenaal. Je kunt er mooie trekkings maken. Het is een belevenis op zich om er doorheen te rijden, al hobbelend over stenen, kuilen en riviertjes.

In Mongolie heeft men amper of nooit gehoord van Holland. Laat staan dat men enig idee heeft van waar dat ligt. Maar omgekeerd is het niet veel beter. Daarom nog wat weetjes.

Mongolie is bijna 38x groter van Nederland. Het is aan alle kanten ingesloten door land en ligt ingeklemd tussen Rusland in het Noorden en China in het zuiden. De winters duren wel 8 maanden en de temperatuur kan dalen tot minus 40 graden. In de (korte) zomers is het overdag aangenaam tot een graad of 25 maar het kan ´s nachts nog steeds koud zijn. Zeker in de bergen. Helaas regent het in juli en augustus veel. Mongolie is overwegend boedhistisch. In de Russische tijd van 1920 tot aan de val van de muur zijn veel kloosters vernield en verwoest en de monniken vervolgd. Er zijn nu nog maar een paar oude kloosters over, hoewel het boedhisme bezig is met een revival.

Amarbayasgalant

De Mongolen zijn van oudsher heel tolerant tav godsdienst. Onder Dzjengis Khan in de 13e eeuw mocht iedereen geloven wat hij wilde, hoewel het kleinzoon Kublai Khan was die het boedisme uit Tibet haalde.  Onze eerste gids ging er prat op dat zijn land een veel langere bestuurlijke ervaring heeft dan Europa nl. al 8 eeuwen lang, sinds Dzjenghis Khan de Mongoolse staat stichtte. In Mongolie wonen niet alleen Mongolen maar ook enkele minderheden zoals de Kazakken. Die spreken een andere taal, aan het Turks verwant, en zijn moslim. Zij hebben roots in Kazachstan. Mongolie heeft een indrukwekkend grootse geschiedenis, maar momenteel telt het land niet mee. In dit immense land wonen slechts 3 miljoen mensen, waarvan ongeveer 40% in de hoofdstad. Het is er dus heel erg leeg en dunbevolkt. Op de bruinkool en de cashmirwol na hebben ze weinig inkomstenbronnen. Een aanzienlijk deel van de bevolking is nog steeds nomadisch of semi nomadisch. Zij leven van hun kuddes en zijn nagenoeg zelfvoorzienend. Hoewel de meesten tegenwoordig een vrachtauto gebruiken voor hun verhuizing hoorden wij ook dat vervoer met paard en kameel weer populair zijn om brandstofkosten te besparen.  Al die leuke witte tentbolletjes in het landschap staan niet het gehele jaar op dezelfde plek.

Mount Tsambagarav

Tegen de winter verkassen de meesten naar kleine plaatsjes, gehuchtjes in beschuttere gebieden waar ze een zgn. winterhuis hebben. Dat zijn over het algemeen kleine houten of stenen huisjes met bergen brandstofvoorraad in de vorm van gedroogde plakken yakpoep en voer voor de beesten. Ze zetten er hun ger gewoon naast.

Baga Oigor

Voor archeologen is er nog genoeg te doen in Mongolie. Wij zagen op verschillende plekken in het verre Westen interessante dingen. Balbals zijn rechtopstaande stenen gegraveerd als mannen met diverse attributen. Ze staan voor een rechthoekig stenen graf en dateren uit de Turkse tijd. Die duurde ongeveer 2 eeuwen tussen de 5e en de 7e eeuw. Daarna zijn ze verdreven door de Oeigoeren.  Deze balbals staan soms alleen, soms met zijn 3, aan het eind van een lange rij opstaande stenen die in Noord / Zuid richting opgesteld staan in een heel weids landschap.

Turkse heldensteen (7e eeuw) bij Baga Oigor

3 steenmannen met ererij stenen van noord naar zuid; restanten van Turkse slag bij Khorgon meer

graven van een man en een vrouw uit de bronzen tijd aan het Khorgan meer

Er zijn ook ronde steenhopen en anderssoortige graven, mogelijk uit het Bronzen tijdperk. Er zijn zgn deerstones met afbeeldingen van rendieren die ook heel oud moeten zijn, maar die hebben wij alleen in het Nationaal Historisch Museum in Ulaanbaatar gezien. Allemaal heel intrigerend.

Wel hebben wij op 2 plaatsen grote hoeveelheden petroglyfen aangetroffen. Op onze kampeerplek Shiveet Khairkah zat het er vol. Deze zouden ook dateren uit de Bronzen tijd dwz 2500 tot 700 voor Chr. Frappant is dat al deze petroglyfen gekerfd zijn op stenen gericht op het zuiden, waar een rivier loopt. Al fantaserend dachten Chantal en ik dat er ook heel veel versteende boomstukken lagen en dat er wellicht een groot bos gestaan heeft. Aan verbeelding geen gebrek maar wij zijn geen archeologen dus…….

petroglyfen in Shiveet Khairkah

Nergens ter wereld heb ik zoveel marmotten gezien als in Mongolie. Kleintjes,grote, en hele vette. Zowel tijdens ons tocht door Centraal Mongolie alswel in de Altai in het Westen hebben we er tig gezien. En natuurlijk is het altijd een sport om er een op de foto te krijgen. Zodra ze je in de gaten hebben schieten ze spoorslags hun ondergrondse schuilplaats in. Er zijn ook veel aardeekhoorntjes. Soms moeilijk te onderscheiden van kleine marmotjes, maar ze hebben een mooie lange staart, gaan rechtop zitten en huppelen sneller door het landschap.

Bijzonder vonden wij ook een soort sprinkhanen. Ze maken een hard knetterend geluid.

De ibex, sneeuwluipaard, wolf en beer hebben zich niet aan ons laten zien. Misschien maar goed ook. Daarentegen hebben we honderden, danwel duizenden paarden, geiten, kamelen, yaks en koeien gezien. En heel veel roofvogels waaronder vooral wouwen

Snel nog een paar fotootjes tijdens het ontbijt. Na 10 dagen leven zonder enig nieuws van de buitenwereld, zonder douche is het nu even profiteren van voorzieningen. Een tv hebben we nergens gezien. Alleen zonnepanelen en ouderwetse satelliettelefoons. Mijn wakawaka komt goed van pas. Er is hier overigens ook geen stromend water. We scheppen gewoon een emmer vol warmwater van het fornuis. En ook hier stoot ik mijn hoofd voor de zoveelste maal onder het lage deurtje van de ger.

De Altai is zoiets als cowboyland in het verre Westen, van Mongolie. Dunbevolkt met Kazakken (Turks verwant) en de blondere Tuvans (Russisch verwant). Het leven is er hard en primitief. Geen electriciteit en water. Zelfs een simpel toilet als een gat in de grond achter een halfhoog stenen muurtje heeft niet iedereen. Je loopt maar een eind weg om uit het zicht te zitten. De gers of yurts (=russisch) kunnen comfortabel zijn met mooie kleden op de grond en langs de wanden, maar de vloer kan ook gewoon het gras zijn.

De mensen zien er gezond en gespierd uit. Wat wil je. Ze hebben grote kuddes yaks, geiten, kamelen en paarden. Die moeten dagelijks gemolken worden en gehoed op gronden waar wat gras te vinden is.Ze eten enorme hoeveelheden vlees en talloze melkproducten, zoals gedroogde kaas, yoghurt, room, boter etc. Ik ben best een zuivel liefhebber, maar wat ze hier hebben vind ik toch niet te pruimen. Gelukkig lust Chantal meer dingen dan ik. Als je bij mensen in een ger aankomt staat de tafel altijd vol “lekkernijen” en krijg je thee met melk en boter. Je moet natuurlijk iets nemen. Alles heeft zo’n beetje een schapen of paardensmaak.

We zijn op pad met een Toyota landcruiser. Het landschap is enorm ruig. Hier zouden ze nog wel eens opnames kunnen maken voor het programma “de gevaarlijkste wegen”. We hebben een prima chauffeur die alle rotsblokken weet te ontwijken en altijd de juiste doorgangen weet te vinden door rivieren.

De kokkin zorgt altijd voor een goede lunch onderweg. Schaap is dagelijkse kost. Als je wilt afvallen moet je niet naar Mongolie gaan. En als vegetarier zul je het hier niet naar je zin hebben. Soms wordt er speciaal voor ons als gasten een schaap geslacht. Voor ons hoeft het eigenlijk niet. Zeker niet die schapenkop die je op tafel aanstaart. Maar verser dan dit eet je nooit! Dit noemen ze een five finger maaltijd, oftewel je plukt met zijn allen met je vingers wat uit die schaal tot alles op is. 

De eerste keer was ik daarna de hele nacht ziek…. dus had ik vervolgens een acceptabel excuus om sommige dingen te laten staan.

De dag erop stond de zwaarste hike van deze reis op het programma: de Malchin Peak op 4082 meter. Die ligt op het drielandenpunt met China en Rusland. Kazachstan is er in de verte te zien. In Tibet en Ladakh kon ik het aan om op 5600m hoogte te lopen. Hier moest ik echter al op 3500m afhaken met ademhalingsproblemen. Chantal heeft de laatste paar honderd meters omhoog over schuivend stenig terrein wel gedaan. Echt stoer hoor! Die steile helling leek me overigens sowieso té uitdagend voor mijn opspelende hoogtevrees.Ik heb gewoon gewacht tot ze weer terug was met Aibo de gids. Dat duurde maar liefst 5 uur….Aibo had zich vergist; hij dacht dat ze met 2 uur terug zouden zijn. Tja, aan deze gids hebben we helaas niet zoveel. Ik liep dan weliswaar geen 10 uur op deze dag, zoals Chantal, maar vond het toch een pittige hike. Bij deze peak ligt de immense gletsjer Potanin(vernoemd naar Russische ontdekkingsreiziger), waar wij de prachtigste kampeerplek hadden van deze reis.Ik was al een liefhebber van wild kamperen. Chantal nu ook! Niets is heerlijker dan ’s ochtends de tent open te ritsen en je een koningin in het verstilde landschap te voelen. We hebben ook een keer gekampeerd op een groot rotsveld vol met petroglyfen van 3000 jaar oud. Niemand komt op zulke afgelegen plekken.Tot slot moet ik melden dat we ook bij een eaglehunter langs gegaan zijn. Nee, niet het meisje Aisholpan uit de film “the Eagle Huntress”. Zij moet met rust gelaten worden.Deze kleine meid gaat het ook leren, let maar op!

We hebben zoveel meegemaakt;  teveel om allemaal de revue te laten passeren. We zijn vanavond in Olgii, alwaar deze fantastische internetverbinding. Morgenochtend trekken we verder naar Khovd.

​

​

​​​

De trip door het centrale deel van het land zit erop.Van Ulaanbaator waren we westwaarts gereden. We hebben een Nissan Xtrailer met chauffeur en gids met onuitspreekbare namen: Dosyembyek en Tilyeu. Alles loopt anders dan verwacht. De chauffeur zit niet achter het stuur en is eigenlijk de gids! Het zijn 2 werkeloze ingenieurs, die zich nu op het pad van het toerisme begeven. Leuke ontwikkelde dertigers met veel humor. De trip die wij maken doen zij voor t eerst. Zij moeten onderweg nog van alles uitzoeken en besteden veel tijd aan het leggen van lokale contacten voor hun netwerk.

Ze zijn heel trots en uitermate eco bewust; dromen veel over de opbouw van een eigen bedrijf en terugkeer naar Kazachstan. Daar komen ze vandaan. Mongolie leidt mensen op maar heeft geen werk voor ze. Er zijn onlangs verkiezingen geweest en er zou nu wel een goede regering zijn. Mongolie is echt een nomadenland. Grote kuddes schapen, geiten, yaks en paarden bepalen het beeld op uitgestrekte dorre grasvlaktes met altijd bergen aan de horizon.

Dit jaar schijnt heel droog te zijn, wat voor deze veehouders natuurlijk een groot probleem is.

We hebben in gers geslapen en zijn bij mensen thuis geweest in hun ger. Je krijgt steevast ayrak aangeboden: gefermenteerde merriemelk. Als hij niet te zuur is het best lekker. Nou ja, één kopje dan…

Onze jongens drinken er liters van! Daarentegen nemen ze geen druppel alcohol. De verklaring is dat Kazakken moslim zijn. Mongolen zijn overwegend Boedhistisch/sjamanistisch. In de Russiese tijd hebben die wodka leren drinken en dat doen ze nog steeds overvloedig. Alcoholisme is een groot probleem. We zien veel te dikke vlezige, potige kerels. De vrouwen doen er overigens niet voor onder.

Afgelopen week stond vooral in het teken van de geschiedenis van Mongolie. Opgravingen van de Turken (5e tot 7e eeuw), waar Erdogan himself speciaal een weg en museum voor aangelegd heeft. De Khan periode is vooral te vinden in de oude hoofdstad Karakorum.

Directe overblijfselen zijn er niet veel. Wel een museum en een fraai Boedhistisch tempelcomplex.

 In Tsetserlech bezochten we een museum in een oude tempel waar eea te zien was over de Russisch communistische periode van 1920 tot 1945. Inclusief het verzet van vele monnikken. Daarvoor waren er 2 eeuwen van Chinese overheersing. Mongolie is nu een onafhankelijk land. Weinig ontwikkeld, arm met stalinistisch aandoende steden. Behalve mijnbouw en vlees hebben ze weinig. Alles wordt geimporteerd en het prijspeil wordt met staatssteun laag gehouden. De benzine kost er nog geen 65cent.

Het meeste plezier hebben we beleefd aan het wild kamperen in de vrije natuur ver van enig leven.

Mooie wandeltocht hebben we gemaakt in het nationaal park Tsagaan Nuur nabij het White Lake.

Veel vogels, marmotten en aardeekhoorns gezien. We beklommen de vulkaan en kregen een plensbui over ons heen. Maar dat kon de pret niet drukken. Onder grote hilariteit tuimelden we bijna met de auto van een steil zandpad af. Na ons kwam een Russisch busje full speed omhoog stormen. Die dingen zijn onovertroffen.

De jongens koken en wij mogen niks doen. Heel geemancipeerd. Hoewel, thuis koken ze nooit!

Onze vingers jeuken bij het zien van onhandigheid en slechte planning. Maar ze zijn wel bewonderenswaardig creatief. Met een zakmes maakten ze b.v houten tentharingen. We zien weinig Westerse toeristen, wel veel lokale. Er is duidelijk een rijke bovenlaag, die zich een dure Lexus kan permitteren en zich gedraagt als onaantastbare heerser. Daar willen wij ver van blijven: het is dé reden om een gepland bezoek aan een hot spring aan ons voorbij te laten gaan. Wij hebben genoeg aan andere natuurfenomenen zoals de pracht van een onweersbui of een zandstorm.

Op de terugweg naar Ulaanbaator belandden we zowaar in een hevig noodweer. In een mum van tijd stroomt het water met bakken langs en over de weg. Paarden en koeien gaan met moeite van de weg af. Ze slurpen het water op waar ze lang naar gesmacht hebben.

Het is een lang verhaal geworden. Waarschijnlijk komt een volgend bericht pas over 2weken.